Verhalen over Brainport en andere zaken

Veel van wat ik geschreven heb is - soms met wat zoeken -  terug te vinden op internet, waar het in veel gevallen alleen toegankelijk is voor abonnees van het Eindhovens Dagblad of van andere DPG-uitgaven. Ik ben van plan om hier gaandeweg een aantal links te plaatsen naar artikelen en om zo nu en dan een verhaal of commentaartje te schrijven over Brainport en andere zaken die mij bezighouden.

Op deze pagina:

  • Zaltbommel rest slechts  herinnering aan Philips
  • Frits Philips was aanvankelijk tegen technische hogeschool in Eindhoven
  • Biografie van Frans Otten in het ED
  • Philips-bestuurder benadrukt het belang van Frans Otten bij boekpresentatie
  • Commentaartjes
  • Er komen alleen maar ASML-machines bij, ook de 'oudjes' draaien door
  • Dienstverlening in Brainport groeit dankzij hightech
  • Beeld van Gerard Philips op zijn plaats
  • Stiekem bouwden Philips-medewerkers Radio Herrijzend Nederland
  • Laatste woord van Cor Boonstra over Philips en Eindhoven
  • In talkshow over Donald Trump

Zaltbommel houdt herinnering aan Philips levend

Philips is ook een beetje van Zaltbommel. Je zou zelfs kunnen zeggen dat in het stadje aan de Waal de basis is gelegd voor het concern. Niet letterlijk maar wel wat betreft het maken van de plannen en het voorbereiden van de vestiging van een gloeilampenfabriek in Eindhoven. Vandaar de naam van het kunstwerk dat op 22 oktober op de Waalkade in Zaltbommel is onthuld: Het Fundament.
Initiatiefnemer is oud-Philipsmanager Bert Tip en de maker is de kunstenaar Andreas Hetfeld. Beide mannen waren ook betrokken bij de totstandkoming van het enorme beeld van Gerard Philips, dat inmiddels in Eindhoven op zijn plaats staat. Op zijn tocht van de werkplaats aan de Waal naar Eindhoven deed het beeld van Gerard Philips in april 2023 Zaltbommel aan waar het enkele dagen in de haven te bezichtigen was. Toen ontstond ook het idee voor het kunstwerk in Zaltbommel.
De creatie van Andreas Hetfeld bestaat uit de bronzen bustes van Frederik, Gerard en Anton Philips op een aluminium tafel. Gerard was de oprichter van wat in 1891 in Eindhoven van start ging als Philips & Co. Zijn vader Frederik was de financier en raadgever op de achtergrond. Anton werd in 1895 door zijn vader naar Eindhoven gedirigeerd om zijn zestien jaar oudere broer als verkoper terzijde te staan. Ook hun broers Eduard en Hans speelden in de beginperiode van het concern een rol als respectievelijk jurist en bankier. Beiden waren ook aandeelhouder en lid van de raad van commissarissen. Neef August, die als jurist betrokken was bij de beursgang van Philips in 1912, was gedurende enkele jaren voorzitter van de raad van commissarisen. Het toont aan hoezeer Philips lange tijd een familie-aangelegenheid was.
In 1791 – precies honderd jaar voor de oprichting van de gloeilampenfabriek in Eindhoven – vestigde textielhandelaar Benjamin Philips zich als eerste Philips in Zaltbommel. Inmiddels zijn op één na al zijn nazaten uitgevlogen. In Zaltbommel resteert naast één familielid nog slechts de herinnering aan de familie Philips, die in leven wordt gehouden door een plaquette op het ‘stamhuis’ aan de Markt, het familiegraf op de begraafplaats Bossche Poort en het kunstwerk aan de Waalkade.
Lees hier mijn verhaal over de betrokkenheid van Zaltbommel bij het Philips-concern.

Kunstwerk Philips in Zaltbommel
stamhuis Philips in Zaltbommel
Familiegraf Philips in Zaltbommel
Frits Philips was tegen de komst van de technisc he hogeschool

TU/e was er niet geweest als het aan Frits Philips had gelegen

Frits Philips heeft zich na de Tweede Wereldoorlog ingezet voor de oprichting van de Technische Hogeschool Eindhoven (nu TU/e), maar hij deed dat pas nadat hij had ingezien dat zijn verzet tegen de komst van de TH naar Eindhoven geen zin had.
Juist vanwege de aanwezigheid van het Philips-concern was Eindhoven de aangewezen plek voor de vestiging van een TH. Frits Philips dacht daar anders over.
Tijdens mijn onderzoek voor het boek ‘Sterker uit elke crisis, 75 jaar Eindhovensche Fabrikantenkring’ ontdekte ik dat Frits Philips niet een beetje tegen was, zoals hij in zijn memoires suggereert. In een vergadering van de fabrikantenkring haalde hij alles uit de kast om zijn collega-ondernemers ervan te overtuigen dat de TH beter ergens anders kon komen.
Toen ik mij verder in de zaak verdiepte kwam erachter dat Frits Philips ook in het geweer kwam om de vestiging van een Rijksluchtvaartschool in Eindhoven tegen te houden. Zogenaamd omdat de trillingen van het vliegverkeer het werk in het Natuurkundig Laboratorium zouden verstoren. De ware reden was dat Philips de concurrentie op de arbeidsmarkt en de woningmarkt vreesde.
De Rijksluchtvaartschool kwam er niet. Bij de opening van de THE in 1956 was Frits Philips prominent aanwezig.
Lees mijn verhaal hierover in het ED van 22 oktober 2026.

Commentaartje

Wat hebben we afgezien door de hack van AH

Maandag 12 oktober. Groot nieuws: vanwege een cybersecurity-incident – zeg maar een hack – gingen de computersystemen van Albert Heijn plat. Een wake up-call volgens de onheilsprofeten. Onze voedselzekerheid werd bedreigd.
Dinsdag aten we zuurkool met appelmoes en verse worst. Woensdag ovenschotel met sla en een kabeljauwhaasje. Donderdag eigengemaakte vissoep met pannenkoeken. Vrijdag macaroni met een tomatensaus met veel groenten spekjes en kipfiletstukjes en gemengde sla. Alle ingrediënten op de dag van bereiden vers gekocht bij de plaatselijke AH. Het was kortom afzien.
Op televisie kregen ze het voor elkaar om tot in den treure lege schappen te laten zien. AH-medewerkers zagen zelfs beelden uit de corona-tijd langskomen. Mijn gedachten gingen uit naar een bezoek aan de DDR voor de val van de Muur. Wat zouden ze daar toen blij zijn geweest met het assortiment dat bij AH ondanks de cyber-ellende in de schappen lag. Toch stemmen de burgers in de Oost-Duitse staten uit een soort (n)ostalgie massaal op extreemrechtse partijen. Maar dat terzijde.
Terug naar onze weerbaarheid. Waar schort het aan? Laat de cyberveiligheid te wensen over? Moeten de supermarktconcerns voor een week noodvoorraden aanleggen? Of zijn we eigenlijk best weerbaar als ondanks een hack heel veel nog wel verkrijgbaar is en moeten we ons geen rampspoed laten aanpraten? Niet verder vertellen: ik heb geen noodpakket in huis en ik heb het ook niet gemist.

Het Eindhovens Dagblad over de biografie van Frans Otten.

Ruim aandacht voor de biografie van Frans Otten

Drie pagina's over de biografie van Frans Otten in de zaterdagbijlage van het Eindhovens Dagblad op 26 september. Met onder meer uitgebreid aandacht voor zijn belang voor Philips en PSV en de onthulling over zijn bemiddeling in de huwelijkscrisis van koningin Juliana en prins Bernhard. Een nog uitvoerigere versie van het verhaal staat op de websites van het ED, het AD en een aantal andere kranten.

Cchris Paulussen, Frans Otten jr. en Paul Otten bij de boekpresentatie.
Sergio Derks, Paul Otten, Chris Paulussen en Lucas van Houtert bij de boekpresentatie.

Frans Otten maakte van Philips een moderne mondiale onderneming 

Frans Otten jr. heeft op dinsdag 22 september het eerste exemplaar in ontvangst genomen van mijn biografie van zijn vader: ‘Frans Otten, de niet te vergeten Philips-president’. 'Junior' toonde zich ingenomen met de biografie die de herinnering aan zijn vader en niet te vergeten zijn moeder Annetje - dochter van Anton Philips - levend houdt.
Dat gebeurde tijdens een druk bezochte bijeenkomst in het Philips Stadion. De locatie was niet toevallig gekozen, Zonder Frans Otten (senior dus) zou Philips wellicht de crisis van de jaren dertig van de vorige eeuw niet hebben overleefd. PSV zou zonder Frans Otten nooit de topclub zijn geworden die het nu is.
Nog voor hij in 1939 zijn schoonvader Anton Philips opvolgde als president, voerde Frans Otten begin jaren dertig een ingrijpende reorganisatie door, waarbij duizenden banen verdwenen en de organisatie op de schop ging. Na de oorlog gaf hij leiding aan de wederopbouw en aan de daaropvolgende explosieve groei. Bij zijn afscheid als president was Philips een wereldconcern met 210.000 werknemers.
Philips-bestuurder Marnix van Ginneken ging in een toespraak in op het belang van Frans Otten voor Philips: "Hij hielp Philips te transformeren tot een moderne mondiale onderneming, zonder de waarden uit het oog te verliezen waarop het bedrijf was gebouwd. Dat is een erfenis die nog altijd relevant is. Niet alleen voor Philips en voor Eindhoven. Maar voor iedereen die gelooft dat economische vooruitgang en maatschappelijke verantwoordelijkheid hand in hand kunnen gaan. Ook daarom verdient Frans Otten onze blijvende waardering. Als iemand die heeft geholpen om het karakter van Philips mede te vormen en te versterken. Een karakter dat nog altijd herkenbaar is in het bedrijf: ondernemend, verantwoordelijk, innovatief en mensgericht.”
Nadat de Ir. Ottenmars ten gehore was gebracht door de Philips Harmonie – de partituur is zoek maar het plaatje bestaat nog – gaf ik een uiteenzetting over Frans Otten als persoon en over zijn bezigheden buiten Philips. Die lagen niet alleen op sportgebied.
Lucas van Houtert – oud-collega van het ED – praatte de bijeenkomst aan elkaar en leidde op soepele wijze een ronde-tafel-gesprek met Sergio Derks (Philips Company Archives), Paul Otten (kleinzoon van Frans Otten en initiatiefnemer van de biografie) en Chris Paulussen (ik dus). Daarin ging het onder meer over de bemiddelende rol van Frans Otten tussen koningin Juliana en Prins Bernhard in de Greet Hofmans-affaire.
‘Eerste’ boeken waren er ook voor burgemeester Jeroen Dijsselbloem van Eindhoven en burgemeester Corine van Overdijk Valkenswaard, woonplaats van Frans Otten. Van beide plaatsen was Frans Otten ereburger en in beide plaatsen riep hij stichtingen in het leven voor het steunen van sportieve en andere maatschappelijke initiatieven.
Ten slotte waren er ‘eerste’ boeken voor Ron Verkerk (voorzitter van de Voetbalvereniging PSV) en Rob Leopold (oud-voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Alpen Vereniging). Frans Otten had een passie voor de bergsport. Hij vertelde graag dat het alpinisme hem had geleerd, dat de weg naar de top alleen in teamverband kan worden afgelegd. Een les die ook van toepassing was op zijn loopbaan bij Philips.

Een verslag van de boekpresentatie staat op de websites frits.nl of  eindhoven.nieuws.nl.

Philips-bestuurder Marnix van Ginneken bij de boekpresentatie.
Chris Paulussen, Jeroen Dijsselbloem en Paul Otten bij de boekpresentatie.

Commentaartje

De putlucht uit de column van Hugo Borst

Hugo Borst bedient zich in zijn column van 14 september in (onder meer) het Eindhovens Dagblad van een goedkoop trucje. Hij schrijft dat de reacties op zijn uitspraken over PSV-speler Ruben van Bommel hem niet interesseren. Hij volgt het allemaal niet, maar hij weet – ‘dankzij mensen in zijn omgeving’ – wel wat over hem geschreven wordt. Dat hij er een column lang over doorzeurt moet vooral niet worden opgevat als klagen.

De anonieme reacties komen van ‘losers’, ‘van slappe mensen met onbeduidende levens’, schrijft Borst. Als het hem echt niet zou interesseren, zou hij er over zwijgen. Maar dat kan hij niet, want hij herkent er een koekje van eigen deeg in. Het getuigt niet van beschaving om hem kanker toe te wensen en zijn dementerende (overleden) moeder erbij te halen, maar wat is het verschil met de eruptie van Borst die Van Bommel naar de psychiater verwijst en spreekt van een aardje naar zijn vaartje?

In zijn eerste reactie op televisie (5 september) meende Borst een patroon te herkennen in de onbesuisde actie van Van Bommel. Desgevraagd was hij niet in staat om dat te onderbouwen. In plaats van zijn ongelijk toe te geven, deed hij in zijn column (7 september) een poging om zijn gelijk te halen. Over het patroon dat hij meende te zien – een hersenspinsel - , repte hij niet meer. In plaats daarvan schreef hij over een ‘spreekwoordelijke moordaanslag’. Nog zo’n goedkoop trucje. Hij kan immers zeggen dat hij geen echte moordaanslag bedoelde, maar een ‘spreekwoordelijke’. Het is net zo doorzichtig en misplaatst als zijn gejeremieer over de reacties die hij krijgt.

Een columnist moet de vrijheid hebben om te schrijven wat hij wil, maar niet elke column is een sieraad voor de krant. De putlucht uit de column van Borst wijkt weinig af van de rioollucht van de sociale media.

Er komen alleen maar ASML-machines bij

Blijft de behoefte aan ASML-machines eindeloos groeien? Dat was de strekking van een vraag die ik op 11 september kreeg na afloop van mijn Brainport-lezing in Veldhoven.

Ik heb het even nagezocht. Wereldwijd groeit de halfgeleiderindustrie harder dan ooit. De totale omzet van de chipindustrie schiet dit jaar met 90 procent omhoog naar 1,5 biljoen dollar – oftewel 1.500 miljard -  volgens WSTS (World Semiconductor Trade Statistics). Volgend jaar zet de groei door en komt de wereldwijde chipomzet volgens de prognoses in de buurt van de 1,9 biljoen. In de jaren daarna komt naar verwachting geen einde komen aan de groei. In steeds meer apparaten zitten eenvoudige chips, maar de groei wordt vooral aangejaagd door de vraag naar steeds complexere chips voor kunstmatige intelligentie (AI).

Chipfabrikanten moeten alle zeilen bijzetten om de groei bij te benen. Daarbij kunnen ze niet zonder de machines van ASML. Dat is waarom ASML bezig is om zijn personeelsbestand te verdubbelen.

Veelzeggend is dat zo’n 95 procent van de machines die ASML in zijn bestaan heeft gemaakt en verkocht, nog steeds operationeel is. Van sommige machines zijn modules vervangen en andere zijn volledige opgeknapt, maar ze doen het nog altijd. Elke nieuwe machine voegt dus capaciteit toe, terwijl er nauwelijks capaciteit verdwijnt.

Het vermelden waard is ook dat het onderhouden en upgraden van al die machines een groeiende bron van inkomsten is.

ASML-machine

Foto ASML

Commentaartje

Trump doet wat Rutte al veel eerder deed

10 september 2026

Wie Donald Trump voor gek verklaart vanwege zijn belofte om alle volwassenen 5.000 dollar uit te keren als de Republikeinse partij bij de verkiezingen in november de meerderheid in het Congres behoudt, is waarschijnlijk iets vergeten. In de verkiezingscampagne van 2012 beloofde VVD-leider Mark Rutte werkende Nederlanders dat zij er duizend euro op vooruit zouden gaan.
In 2016 gaf Rutte toe dat hij zijn belofte niet gestand had gedaan. Trump zal zijn belofte ook niet nakomen. Uit eigen zak kan en zal hij het douceurtje van opgeteld 1,2 biljoen niet betalen. Als de staat – die al een schuld heeft van 40,1 biljoen dollar - het moet betalen, draait de belastingbetaler ervoor op en is het dus een sigaar uit eigen doos.
Dat laat onverlet dat het goed mogelijk is om met een loze belofte succesvol te zijn bij verkiezingen. Rutte triomfeerde in 2012 en werd premier in een kabinet met de PvdA.

Commentaartje

Brekelmans' verwijzing naar China deugt niet

9 september 2026

VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans vindt dat vooral jongeren meer uren moeten gaan werken. Hij verwijst naar China waar volgens hem in techbedrijven 72 uur per week wordt gewerkt. Die verwijzing deugt niet.
De 996-werkweek is berucht: van negen uur ’s ochtends tot negen uur ’s avonds en dat zes dagen per week, wat inderdaad neerkomt op 72 uur. Brekelmans wil geen tweede China worden, maar hij vertelt er niet bij dat deze moderne vorm van slavernij sinds 2021 in China verboden is. Volgens de wet mogen Chinezen veertig uur per week werken met maximaal vier uur overwerk. Niet dat die wet overal wordt nageleefd, in veel bedrijven wordt langer gewerkt, maar er zijn ook veel sectoren waarin de veertig uur niet eens wordt gehaald. 
En dan nog iets. De pensioenleeftijd lag in China tot voor kort voor vrouwen tussen de 50 en 55 jaar en voor mannen op 60 jaar. De overheid is bezig de pensioenleeftijd geleidelijk te verhogen, voor vrouwen naar tussen de 55 en 58 jaar en voor mannen naar 63 jaar. Maar we moeten geen tweede China worden. Daarom gaat de pensioenleeftijd in ons land als het aan Brekelmans c.s. ligt versneld richting de 70 jaar. 

Dienstensector Brainport in dienst van industrie

Het is goed dat Thom Aussems - oud-directeur van corporatie Sint-Trudo en publicist - in het Eindhovens Dagblad aandacht vraagt voor de ongelijke verdeling van de welvaart in de Brainport-regio. Te lang is gedacht dat iedereen als vanzelf mee zou profiteren van de groei van de hightech industrie. Maar Aussems concludeert te gemakkelijk dat niet de hightech-sector maar de dienstensector de dominante kracht is achter de economische groei in Zuidoost-Brabant. Juist de dienstverlening aan bedrijven als ASML en toeleveranciers als VDL Groep is in de Brainport-regio relatief sterk vertegenwoordigd. De hightech industrie is de motor die de banengroei - ook in de dienstensector - aanjaagt. 

Lees meer »
DAF-truck op weg in de Brainport-regio.
Jasper van der Schoot, oud-journalist ED.

Jasper van der Schoot, een man van anekdotes

Het is een gebeurtenis om even bij stil staan, het overlijden van oud-collega Jasper van der Schoot (92) op donderdag 30 juli. Al is het maar vanwege de vele anekdotes die over hem te vertellen zijn.

Niet lang nadat ik aan de slag ging bij het Eindhovens (en toen nog Helmonds) Dagblad werd Jasper benoemd tot adjunct-hoofdredacteur. Het was de tijd waarin de periodieke functioneringsgesprekken in de mode raakten. In Helmond waar ik een paar jaar werkte, voerde Jasper die bij voorkeur in een café onder het genot van een ‘pilske’. Het laat zich raden dat daarbij weinig harde noten werden gekraakt.

Wat niet wil zeggen dat Jasper niet kritisch was. Dat was hij wel maar zelden op een vervelende manier. Hij kon er ook slecht tegen als anderen wel vervelend werden. Ik herinner mij een voorval tijdens een lunch in een restaurant, waarbij een Philips-medewerker een ober onheus bejegende. Jasper riep de man op niet mis te verstane wijze tot de orde, daarbij de suggestie wekkend dat hij een hoge Philips-manager was. Een rol die hij met verve speelde.

Jasper sloeg ook de familieberichten erop na om te zien of ergens een Jasper geboren was. Kwam hij er een tegen dan stuurde hij zijn jonge naamgenoot een persoonlijke brief. Ouders moeten daarvan meer dan eens vreemd hebben opgekeken.

Het was ook Jasper die mij ergens halverwege de jaren tachtig vroeg om verslag te doen van de jaarlijkse persconferentie van De Nederlandsche Bank. Hij gaf daarmee de aanzet voor mijn loopbaan als economieredacteur. Ik heb dus reden om hem dankbaar te zijn, want hoewel ik ook andere functies heb bekleed voel ik me tot op de dag van vandaag vooral economieredacteur

Gerard Philips krijgt de eer die hem toekomt

Het beeld van Gerard Philips in de maak.

Gerard Philips kreeg met een groot beeld eindelijk de eer die hem in Eindhoven toekomt. Op de foto is het beeld van kunstenaar Andreas Hetfeld nog in opbouw. Na een tussenstop op Strijp T heeft het beeld inmiddels zijn vaste plek gekregen in het Victoriapark in Eindhoven. Voor het blad Frits schreef ik een fictief interview met Gerard Philips en voor het ED een portret.

Bijzondere radiozender verkondigde het vrije woord vanuit Eindhoven

In het diepste geheim bouwden medewerkers van het Philips NatLab in de Tweede Wereldoorlog een radiozender, die enkele weken na de bevrijding van Eindhoven in september 1944 begon met uitzenden. 

Vanuit Zuid-Nederland klonk het vrije woord, terwijl het noorden van het land nog bezet was en gebukt ging onder de hongerwinter. Als eerste zender in Europa meldde Herrijzend Nederland op 4 mei 1945 de capitulatie van Hitler-Duitsland met de woorden ‘Landgenoten, Nederland is vrij!’. 

Over de bijzondere geschiedenis van deze radiozender en over de rol van radio in de Tweede Wereldoorlog maakte journalist Peter de Ruiter een elfdelige podcastserie, samen met het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. Het resultaat daarvan legde hij vast in het boek 'Herrijzend Nederland. Radio in oorlogstijd', dat eind 2025 verscheen. Zie: Hoe een opdracht van de Nazi’s Cor op het idee bracht om stiekem een eigen radiozender te bouwen

Het boek over Radio Herrijzend Nederland
Het Eindhovens Dagblad voerde actie tegen de verhuizing van het Philips-hoofdkantoor naar Amsterdam.

Laatste woord Cor Boonstra schreeuwde om weerwoord

Cor Boonstra heeft Philips als topman (1996-2001) weinig goeds gebracht. De verhuizing van het hoofdkantoor van Eindhoven naar Amsterdam die hij erdoor drukte was een nutteloze exercitie. Financieel heeft hij het concern uitgeknepen. Na zijn overlijden op 24 mei 2025 werd hij desondanks opgehemeld voor de wijze waarop hij Philips als president heeft geleid.

Boonstra droeg daar zelf aan bij met een interview met Jeroen Pauw in de serie 'Het laatste woord'. Het in 2018 opgenomen interview werd na zijn overlijden uitgezonden. Boonstra beweerde daarin zelfs dat Zuidoost-Brabant zijn status als Brainport te danken heeft aan de 'klets om de oren' die hij Philips heeft gegeven. Dat schreeuwde om een weerwoord. 

Foto: Het Eindhovens Dagblad voerde in 1997 actie tegen de verhuizing van het Philips-hoofdkantoor naar Amsterdam.

In talkshow SPAM over Trump

Misschien interessant om terug te zien, mijn optreden in de Eindhovense talkshow SPAM op 22 januari 2017. Donald Trump was net aangetreden als president en ik was gevraagd om daar als hoofd opinie van het ED mijn mening over te geven. Ik behoorde niet tot degenen die Trump het voordeel van de twijfel gunden en ik sprak toen al mijn zorgen uit over het moment waarop hij de macht zou moeten afstaan. Dat Trump zo weinig tegenspel zou krijgen en zelfs voor een tweede termijn zou worden gekozen had ik niet voorzien, laat staan hoe ‘leiders’ in de Verenigde Staten en daarbuiten (Rutte) voor hem kruipen. Mijn optreden in SPAM werd voorafgegaan door een compilatie van tekeningen van de onvolprezen Mat Rijnders. (SPAM 22 januari 2017)

Tekening van Mat Rijnders over Trump, getoond in de talkshow Spam.